Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladığı “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”, üç ülkenin güvenlik yaklaşımını kolektif caydırıcılık ilkesi üzerine inşa ediyor. Anlaşma, savunma alanındaki koordinasyonu artırmayı, ortak savunma sanayii projelerine zemin hazırlamayı ve terörle mücadelede eş güdümü güçlendirmeyi öngörüyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan anlaşmanın çekirdek hükmü, üç devletten birine yönelik silahlı saldırının tümüne yönelik sayılması. Cumhurbaşkanı Erdoğan, anlaşmanın BM Şartı’nın 51. maddesinde tanımlanan meşru müdafaa hakkını teyit ettiğini, hiçbir ülkeyi hedef almadığını ve tüm kardeş ülkelerin katılımına açık olduğunu belirtti.
Anlaşmanın öngördüğü başlıklar, resmî açıklamalarda şu şekilde sıralanıyor:
- Kolektif caydırıcılık kapasitesinin artırılması, anlaşmanın temel ilkesi olarak öne çıkıyor.
- Bunun üzerine savunma alanındaki koordinasyonun derinleştirilmesi, müşterek savunma sanayii projelerinin geliştirilmesi ve silahlı kuvvetler arasındaki müşterek çalışabilirliğin ileri taşınması geliyor.
- Son başlık ise başta terör örgütleri olmak üzere ortak güvenliği tehdit eden tüm unsurlara karşı iş birliği ve eş güdümün güçlendirilmesi.
Kolektif Caydırıcılığın Anlamı
Anlaşmanın hukuki omurgasını kolektif savunma taahhüdü, stratejik etkisini ise bu taahhüdün oluşturduğu kolektif caydırıcılık meydana getiriyor.
Caydırıcılık, potansiyel bir saldırganın maliyet hesabını değiştirmeye dayanır. Tek bir ülkenin kabiliyetiyle kurulan caydırıcılık, o ülkenin envanteri ve coğrafyasıyla sınırlıdır. Kolektif caydırıcılık ise saldırganın karşısına birden fazla devletin birleşik kapasitesini çıkararak hesabı temelden değiştirir.
Mekke Anlaşması’nın bu ilkeyi işlevsel kılan tarafı, üç ülkenin masaya getirdiklerinin birbirini ikame etmeyip tamamlaması.
Türkiye geniş operasyonel tecrübeye, NATO’nun en büyük ordularından birine ve gelişmiş bir savunma sanayii ekosistemine sahip.
Suudi Arabistan, Arap dünyasının tek G20 üyesi olarak bölgenin en güçlü ekonomik kaynaklarına sahip. Vizyon 2030 Programı kapsamında, kendi kendine yetebilir bir savunma sanayii ekosistemi kurmayı hedefliyor.
Pakistan, konvansiyonel askerî kapasitesinin yanı sıra nükleer silaha sahip tek Müslüman ülke olması nedeniyle denkleme önemli bir stratejik ağırlık kazandırıyor. Bununla birlikte, kamuoyuna açıklanan hükümler Pakistan’ın nükleer kapasitesini anlaşma kapsamına açık biçimde dâhil etmiyor.
Bu üçlü kompozisyon, kolektif caydırıcılığı retorik bir kavram olmaktan çıkarıp somut bir kapasite denklemine dönüştürüyor.
Anlaşmaya Zemin Hazırlayan Güvenlik Ortamı
Anlaşma, elbette ki bölgesel güvenlik tehditlerinin yoğunlaştığı bir dönemde imzalandı. Şubat ayında başlayan İran savaşı sonrasında Suudi Arabistan’ın kritik altyapısı ve petrol tesisleri, İran’ın yanı sıra Husiler ve Iraklı silahlı grupların ardışık İHA ve füze saldırılarına maruz kaldı.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması, savaş öncesinde günde yaklaşık 20 milyon varil olan akışı kesintiye uğrattı ve enerji güvenliğini bölgesel bir istikrar meselesi haline getirdi.
Bir yıl öncesinde, Eylül 2025’te İsrail’in Katar’a düzenlediği saldırı, bölge ülkelerinin güvenlik mimarisine ilişkin değerlendirmelerinde belirleyici bir dönüm noktası olmuştu. Doha saldırısı sonrasında Körfez ülkelerinin ABD’nin güvenlik garantisine duyduğu güven, büyük oranda sarsılmıştı. Bu ülkelerde bulunan askeri üslerine rağmen ABD’nin İsrail’i frenleyememesi, esas kırılma noktası olmuştu. Suudi Arabistan ile Pakistan arasındaki karşılıklı savunma anlaşması bu dönemde imzalanmış, bugünün imzalanan Mekke Anlaşması ise o çerçeveyi Türkiye’nin katılımıyla üçlü bir yapıya taşıdı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın vurguladığı “bölgesel sahiplenme” vizyonu tam da bu noktada anlam kazanıyor: Bölge güvenliğinin, bölge ülkeleri tarafından uluslararası hukuka saygı temelinde ve diyalog yoluyla inşa edilmesi. Malum “diyalog” kanallarının açılması için “kolektif caydırıcılık” elzem…
Bu, İsrail’in bölgesel yayılmacılığı kapsamında kolektif güvenlik anlayışı sağlanması ve İsrail’in tek taraflı hareket alanını daraltıcı bir “maliyet artırıcı” olması açısından da önemli.
Savunma Sanayii Ayağı
Kolektif caydırıcılığın sürdürülebilir olması, arkasında duran sanayii kapasitesine bağlıdır. Anlaşmanın ortak savunma sanayii projelerine ve askerî birlikte çalışabilirliğe ayrı bir başlık açması bu nedenle önemli.
Esasında zemin sıfırdan kurulmuyor ancak “yavaş işleyen çarklar” bu sayede ciddi bir sürat kazanabilir… Suudi Arabistan, 2023’te Bayraktar AKINCI tipi Türk İHA’ları ve beraberindeki faydalı yükler için Ankara’nın o güne kadarki en büyük savunma ihracat sözleşmesini imzalamıştı. Bu, Suudi Arabistan – Türkiye ilişkisi açısından da bir kırılım noktası olmuştu. Türkiye ile Pakistan arasında ise savaş gemisi, mühimmat ve SİHA düzeyinde uzun süredir devam eden ortak projeler bulunuyor. Mekke Anlaşması, bu ikili hatları tek bir stratejik çerçevede birleştiriyor.
Sektörel yansımanın öncelikle tedarik ve ortak üretim sözleşmeleri üzerinden gelmesi bekleniyor. Suudi Arabistan’ın yerlileştirme hedefleri, ürün satışının ötesinde teknoloji ortaklığı, yerinde üretim hatları ve uzun vadeli bakım-idame yapıları gerektiriyor. Bu model, Türk savunma sanayii için ihracat kaleminden çok daha derin bir ortaklık anlamına geliyor.
ROKETSAN gibi Türk savunma şirketleri, bu amaçla Suudi Arabistan’da ofisler açıyor. Elbette bu noktada, özellikle ABD/İsrail – İran Savaşı sonrasında birçok Körfez ülkesi gibi Suudi Arabistan’da da meydana gelen mühimmat stoku darboğazını anlamak çok önemli. Reuters’ın aktardığı verilere göre Suudi Arabistan, savaşın ilk haftalarında Patriot önleyici stokunun yaklaşık yüzde 86’sını tüketti. Riyad’ın savaş öncesinde yaklaşık 2.800 olan stokunun 400 seviyesine gerilediği tahmin ediliyor. ABD üretimi olan bu füzeler için diğer Körfez ülkelerinde de bir darboğaz söz konusu. ABD ise üretimi artırmaya çalışıyor ancak bunun “bir anda” olması mümkün görülmüyor.
Dolayısı ile Suudi Arabistan’ın Vizyon 2030 Programı kapsamındaki yerli savunma sanayii hedeflerini, bu somut örnek üzerinde de okumak önemli. Teknoloji transferi ve ortak üretim konularına açık olan ve muharebede sistemleri kanıtlanmış savunma ekosistemine sahip yegâne ülke ise Türkiye.
Diğer yandan askerî birlikte çalışabilirlik başlığı ise elbette en kalıcı bağı kuran unsur. Komuta-kontrol sistemlerinin, veri bağlantılarının ve eğitim standartlarının uyumlulaştırılması, üç ordunun kriz anında müşterek hareket edebilme kabiliyetini belirleyecek. Bu entegrasyon, aynı zamanda tedarik ilişkisini tek seferlik kontratlardan çıkarıp yapısal bir ortaklığa dönüştürebilir.
Bundan Sonrası
Anlaşmanın tam metni henüz yayımlanmadı. Kamuoyuna açıklanan çerçeve, taraf yetkililerinin bilgilendirmeleri ve ortak bildiri üzerinden şekilleniyor. Metnin ayrıntılarının paylaşılmasıyla birlikte uygulama mekanizmalarının netleşmesi bekleniyor.
Önümüzdeki dönemde izlenecek başlıklar şunlar olacak: ortak savunma sanayii projelerinin hangi platformlar üzerinden somutlaşacağı, birlikte çalışabilirlik altyapısının kurumsal çerçevesi, ortak tatbikat ve karargâh mekanizmalarının oluşturulup oluşturulmayacağı ve anlaşmanın katılıma açık yapısı çerçevesinde hangi bölge ülkelerinin sürece dahil olacağı.
Türkiye açısından Mekke Anlaşması, savunma sanayiinde ulaşılan kabiliyet düzeyinin bölgesel bir güvenlik mimarisine dönüştüğü ilk örneklerden biri olarak kayda geçiyor.
Kaynak: SavunmaSanayiST.com
The post Mekke Ortak Savunma Anlaşması: Yeni Bir Caydırıcılık Ekseni first appeared on SavunmaSanayiST.
